HOE AANDACHT WERKT

Regelmatig merk ik bij de begeleiding van mensen in organisaties dat er verschillende opvattingen zijn over wat ‘aandacht’ is. Vaak wordt dat gesprek gevoerd zonder het over de werking van aandacht zelf te hebben. Deze blog gaat over 5 basisbeginselen daarvan. Hoe aandacht ‘technisch’ werkt, als instrument van je als mens.

Aandacht: gewoonweg niet op school geleerd

Op school heb je vakken gehad als rekenen, lezen, wiskunde en handvaardigheid. Die zijn er om te leren hoe je het instrument dat je hebt meegekregen in dit leven (je lichaam en al wat er in huist) kunt hanteren. Zodat je die instrumenten kunt inzetten om je ding te doen. Lijkt vrij logisch toch? De gereedschappen te leren hanteren die toch al in je toolbox zitten? Waarom was er dan geen vak: aandachthantering? Want het hebben van aandacht is een fundamenteel menselijk instrument.

Aandacht is niet hetzelfde als denken

In de afgelopen decennia leek de aandacht (zeker in organisaties!) vooral te gaan naar de kracht van het denken. De ratio, logica en feiten. De veelheid aan idem oplossingen in organisatiemechanismen passen daar bij. Er is onderweg de verwarring ontstaan dat ‘aandacht geven’ hetzelfde is als denken. Of mentaal focussen. Maar een hamer is geen schroevendraaier. Inmiddels lijkt ruimte te ontstaan om breder te kijken naar dat wat het rijke instrument mens te bieden heeft. Voelen naast denken bijvoorbeeld. De kracht van emoties, de verlangens van het hart en intuïtie.

Experimenten uit nieuwsgierigheid

Er wordt gelukkig al breder in organisaties geëxperimenteerd als het gaat om ‘aandacht’; bijvoorbeeld met mindfulness, yoga en meditatie, of ruimer gezegd: met het waarnemende en voelende aspect van de mens. In teamtrainingen staat al langer de weg open om ‘voelen’ en ’emoties’ te zien als bruikbare bouwstenen in een proces van ontwikkeling en verandering. Organisaties besteden veel tijd aan constateren dat ‘aandacht’ belangrijk is. Ze willen graag meer ‘aandacht’ ergens aan besteden, meer tijd en rust voor zaken nemen. Maar hoe je dat doet en wat dat tot gevolg heeft, blijft onbesproken. Laat staan begrijpen hoe de verbanden daaronder werken. We hebben gewoonweg het schoolvak aandachthantering niet gevolgd. Hoogste tijd om het instrument ‘aandacht’ wat je ten dienste staat in dit leven, eens nader te leren kennen.

Daarom op deze plek 5 basisbeginselen op een rij.

1. Aandacht stroomt altijd

Aandacht is een energiestroom vanuit jezelf. Eentje die altijd stroomt. Aandacht staat altijd aan. En je kunt aandacht naar alle plekken in jezelf om je heen of ver weg (echt of in gedachten) in tijd en ruimte, verplaatsen. Ook als je niet bewust ergens je aandacht aan besteedt, stroomt je aandacht nog steeds! Het is als een lamp die altijd aanstaat, ook als jij denkt te rusten.

2. Aandacht reist razendsnel

Aandacht reist bliksemsnel. In een milliseconde kan het volgende zich afspelen bij je:

• je ziet een oude bekende op straat lopen (je aandacht gaat naar hem toe, daar lopend op straat)
• je denkt aan hoe jullie vroeger samen op reis gingen en hoe fijn dat was (je aandacht gaat naar de herinnering en het gevoel dat erbij hoort)
• je voelt dat je graag weer eens wilt reizen (aandacht gaat naar je verlangen)
• je wordt een beetje triest (aandacht naar de emotie die wordt opgewekt)
• want je realiseert je dat dat toch wel moeilijk is nu met je gezin en werk (aandacht naar je huidige invulling van je leven en je overtuiging over de beperkingen ervan).

Op dit punt is er niet eens een seconde verstreken! En dit gebeurt de héle dag door. We zijn ons vaak maar weinig bewust van de reisroutes die onze aandacht aflegt. Laat staan wat dat bij ons teweeg brengt.

Voor veel mensen wordt hun ‘aandacht getrokken door wat er gebeurt’, zoals in het voorbeeld hierboven. Dat betekent dat je niet de reisleider bent over je aandacht. Eigenlijk is je aandacht vaak de baas over jou. Je aandacht schiet bijvoorbeeld van hot naar her waardoor je een gevoel van chaos, overdaad of versnippering ervaart. Of je aandacht wordt gegijzeld door je social media op je scherm. Het is juist die reissnelheid van aandacht die het zo lastig maakt je er bewust van te worden waar je aandacht op enig moment zit, en of dat een keuze van je is of… Het kost training om daar behendig in te worden. En het start met bewustzijn over hoe je aandacht reist, zo door de dag heen.

3. Aandacht reist makkelijk met je blik mee

Je ogen sturen heel makkelijk de richting van je aandacht. Met je ogen gesloten je aandacht volgen (wat hoor ik, voel ik etc) of ergens op richten kan in die zin al een nieuwe ervaring zijn. Mindfulness en mediteren maken gebruik van deze principes. Maar veel mensen hebben nog steeds een baan waar ze hun ogen voor open moeten hebben 🙂 Je kunt ook gewoon je aandacht leren hanteren met je ogen open. Daar zijn mindfulness en mediteren handige manieren, maar niet noodzakelijk voor.

4. Aandacht bepaalt in sterke mate wat je ervaart, wat jouw realiteit is

Laatst kwam een klant bij me. Hij vertelde dat hij een nieuwe auto had. En dat het hem sindsdien opviel dat die auto best veel rondreed op de weg. Dat was een gelegenheid om het verband tussen waar je met je aandacht zit en wat je ervaart duidelijk te maken. Omdát hij sterk met zijn aandacht bij zijn nieuwe auto was, stuurde dat zijn aandacht en ervoer hij vervolgens dat deze auto veel rondreed. Want in werkelijkheid reden er de dag ervoor evenveel auto’s van dat type rond. Het was zijn aandacht die zijn werkelijkheid (dat wat hij ervoer) beïnvloedde.

Hetzelfde effect vindt plaats wanneer je bewuste aandachtsoefeningen doet. Bijvoorbeeld je ogen dicht doen en je aandacht laten gaan naar wat je op enig moment hoort en daar je hele hebben en houden op richten. Vol aandacht alleen gaan luisteren. Vervolgens verplaats je je aandacht naar wat je ruikt. En na een tijdje pak je een object in je handen en ga je heel bewust en vol aandacht voelen hoe dat object voelt. De essentie van deze oefening is niet wat je dan allemaal bewust waarneemt. Het gaat erom dat wanneer je heel bewust aan het luisteren was, je niets rook en niets voelde in je handen. Oftewel: waar jij je aandacht op richt, dat vult je werkelijkheid. Technisch gezien: je aandacht stuurt welke verbindingen je aangaat. En het is vervolgens via die verbindingen dat je dingen ervaart.

Anders gezegd: wil jij je eigen werkelijkheid graag beïnvloeden? Meer stuur over wat je op een dag ervaart en wat niet? Dan is beginnen met bewust je aandacht sturen cruciaal.

5. Van getrokken naar gestuurde aandacht

Vaak ‘wordt je aandacht getrokken’ in je leven. Het zijn de bekende afleidingen, zoals social media, de gezellige kantoortuin, iedereen die bij je komt en een beroep op je doet. Of je gedachten die maar blijven rondmalen. Allemaal dingen buiten je besluit om die je aandacht willen. Dat betekent dat je aandacht in veel van die milliseconden meester over jou is. En dus met je aan de haal gaat. De ervaringen die je er dan bij hebt lijken dan veelal toevalligheden. Het kan je een sterk gevoel geven  dat ‘je leven je overkomt’. Wat als je veel bewuster zou zijn hoe je aandacht reist? En wat er onderweg gebeurt? En wat dat teweeg brengt? Dan krijg je de gelegenheid op geheel nieuwe wijze het stuur over je eigen ervaringen te nemen. En dus over je eigen leven.