Hoe ‘Doe zelf normaal’ van Maxim Februari gaat over jouw leiderschap

‘DOE ZELF NORMAAL’ is een intrigerend nieuw essay van filosoof, jurist en schrijver Maxim Februari. Hij kijkt voorbij wat er gaande is in deze tijd. ‘Onder invloed van de klimaatverandering en intelligente technologieën verandert de democratische rechtsstaat. Natuur en technologie sturen het beleid en nemen beslissingen voor ons.’ Hij legt de vinger op een liefdevolle zere plek: de mens raakt als wezen uit beeld door wat hij zelf creëert.

Wat er aan de hand is

Een beperkte aarde, stelt hij, met toenemende bevolking, leidt automatisch tot meer gedoe. En daarmee ook meer behoefte om te regelen. Automatisering neemt hierbij veel van dat regelen efficiënt uit handen. Allemaal prachtige innovaties met vele voordelen. Maar hebben we nog de leiding over onze eigen positie in die nieuwe wereld die we zo maken? Zijn we onderweg kritisch genoeg op wat we weggeven bij al die technologische veranderingen?

Wat geven we met automatisering uit handen?

Door met data te werken, reduceren mensen tot ‘objecten met een beperkt aantal eigenschappen’. Want niet geregistreerd door de meetsystemen wordt, telt daarna niet meer mee. We ontmenselijken zo onszelf. En gebruiken maar een beperkt deel van wie we zijn. Wie bepaalt die datadefinities en wie let er op dat er voldoende overlap is tussen wat we als mens belangrijk vinden en (toevallig) meten of vastleggen?

Door besluitvorming steeds meer te regelen via algoritmes, verliezen individuen / minderheden / zwakkeren hun stem en ruimte om voor hun positie op te komen. Daarmee raken ze buitenspel. Een kale berekende meerderheid sluit minderheden uit. Hun mogelijkheid om mee te doen. En de complexiteit van algoritmes maakt dat beleidsuitvoerders hun besluiten moeilijker kunnen uitleggen aan de mensen waar ze impact op hebben. Zich er minder verantwoordelijk voor voelen.

Door met (QR-)toegangcodes, besloten IT-omgevingen en digitale werkprocessen te werken, wordt handhaving vervolgens gemachineerd. Handhaving wordt zo ‘direct’, absoluut en onpersoonlijk. Zonder mogelijkheid tot menselijk gesprek of redelijkheid, ruimte voor bezwaar, het afwegen van unieke belangen en argumenten. Waar kun je dan nog je ruimte vinden om samen te kijken naar oplossingen?

Hij stelt dat alertheid nodig is in deze tijd. We raken als mens op deze manier ‘moreel uitgeschakeld’ in de wereld die we zelf aan het scheppen zijn. De rechtstaat onder druk, in een klem van natuurdreiging en oprukkende automatisering. Een klem die hij echt van deze tijd vindt.

En crises verhogen die druk nog eens verder. Want urgentie en belang verleiden bestuurders en beslissers tot haast en dwang. ‘Haal die imperfecte mens dan maar uit het regelproces!’, is de redenatie. De verleiding van reddende automatisering, een systeemwereld, is groot.

Menselijke imperfectie: de essentie van een werkende democratie

Maar zo geven we ook weg wat we juíst als democratie ervaren, stelt Maxim. Ons onderling gedoe, zelf voelen hoe je je verhoudt tot normen, ruimte om ze te overtreden, omgaan met de consequenties, recht op inbreng/verzet/verhaal/bezwaar, het elkaar ontmoeten om samen te normeren, uit te zoeken, op te komen voor iets. Dat allemaal ís de essentie van een levende, werkende, zich ontwikkelende democratie.

Zo’n werkwijze versterkt ook nog eens de weerbaarheid van mensen. Stuwt groei in leiderschap. Een dichtgetimmerde systeemwereld geeft het signaal af dat je zelf steeds minder hoeft te doen, dat steeds minder ‘van de mens’ van belang is. Waar vinden we dat dat wezenlijk wordt?

Van democratie naar werkvloer

Dit zie ik ook in organisaties. En dat is wat me raakt in het essay van Maxim. Organisaties worstelen met de grote inhoudelijke vraagstukken van deze tijd en de aarde. Proberen daar naar eer en geweten richtingen in te vinden. Bij te dragen aan oplossingen. Steeds meer via samenwerkingsverbanden en in netwerken. En tegelijkertijd rukt automatisering op. Worden werkprocessen gedigitaliseerd. Automatisering verder uitgebreid en vervlochten. Het argument is altijd: efficiëntie en betere processturing. Maar tegelijkertijd duwen we klanten en medewerkers uit elkaar. Iedere keer als we er software ‘tussen zetten’, raken mensen verder uit beeld en van elkaar verwijderd.

Vele voorbeelden

Is dat niet precies de achterliggende irritatie en boosheid bij zoveel dossiers van deze tijd? Kijk naar hoe we het vraagstuk van grondgebruik en duurzaamheid aanpakken in Nederland. Het is verzandt in een technische stikstof(methode)discussie. Het toeslagenschandaal is veroorzaakt door computers die inschattingen gingen maken over risicoprofielen van mensen. De compensatie van aardbevingsschade zit al 10 jaar vast in systeemreuzen van organisaties en protocollen. Als het spannend wordt, besteden we het steeds meer uit aan machines.

Waar en hoe maak je nog als mens nog ruimte voor die essentiële menselijke wezenlijkheid: de vrijheid en het recht om zelf te voelen wat goed en fout voor je is, het daarover oneens te zijn, en een goed goed georganiseerde plek om het dan samen uit te zoeken? Hoe behouden we het recht en de ruimte om zelf en samen te normeren?

Is het niet zo dat naarmate de belangen toenemen, we juist meer ons bést moeten doen als mens? In plaats van het uit handen te geven aan systemen? Maxim Februari heeft hier wel een voorkeur in. En ik ook 🙂

Frisse Harten

Mijn leertraject Frisse Harten voor leidinggevenden raakt precies deze thema’s. Hoe maak je contact met jouw bron van moraliteit: je hart. Je verlangens, je moed, je compassie, jouw beeld bij wat meer of minder dient, je vermogen om je te verbinden met je omgeving en gedoe te gebruiken als leerproces?

Wie ben jij daarin en hoe breng je jezelf erin. Hoe creëer je ruimte en doe jij mee in dit spel? Wat is jouw verhaal?

In deze tijd van ‘klem’, zoals Maxim stelt, lijkt het hard nodig. Lees zijn boek. Want hij gaat nog verder. Hier een link: //uitgeverijprometheus.nl/boeken/doe-zelf-normaal-gebonden/

En hier naar Frisse Harten:

www.consciente.nl/frisseharten