Liefde als serieuze veranderkracht in organisaties

Liefde als serieuze veranderkracht in organisaties (en dé weg door crises)

Het is tijd voor de liefde. Als serieus te nemen veranderkracht in organisaties.

Zo’n 7 jaar geleden begon ik met Consciente. Een bedrijf dat mensen, teams en organisaties begeleidt bij verandering en ontwikkeling. Of Consciente begon met mij. Dat mag ook. Het was om iets dat onontkoombaar voelde. Iets in mij dat wakker was gemaakt en naar buiten wilde. Dat vorm wilde krijgen, ontdekt worden. Vanaf de start.

Liefde. Of preciezer. Liefde als veranderkracht. Als veranderkracht voor mensen en hun teams en organisaties. In alle jaren daarna is het een reis van toepassen, verfijnen, uitwerken en proberen geworden. Via alle begeleidingen, opdrachten en vraagstukken die langskwamen.

Liefde, schromelijk onderschat en weggemoffeld in organisaties

En ach. Ze wordt zo vaak achteloos opzijgeschoven. De liefde. Niet voor vol aangezien. Terug geduwd naar de privé-sfeer, als iets tussen twee mensen. Als iets voor softies. Geen wonder, want onbekend maakt onbemind. Ja echt, de liefde zélf lijkt onbemind. Vaak werken we met liefde zonder het te benoemen. Verpakt in andere woorden als respect, openheid, verbinding, wederkerigheid, verantwoordelijkheid nemen, nederigheid, zonder oordeel zijn, empathisch, vergevingsgezind, compassie, vertrouwen, de ander in waarde laten, avontuurlijk, nieuwsgierig, bereidheid om te veranderen. Het zijn allemaal aspecten van dezelfde bron, liefde.

En het is best begrijpelijk waarom werkvloeren wat schuw zijn om liefde vol in het gezicht aan te kijken. Er een beetje om heen te draaien. Hier een paar argumenten. De eerste is fundamenteel.

5 blokkades

Liefde vraagt een geinig offer: je menselijk ego. Liefde wil dat je risico neemt en beweegt, gericht op een voor jou vervullend leven. Dat betekent eigenlijk altijd de status quo op het spel zetten. Je hebt naast liefde ook een ego in je en dát wil de zaken juist graag beheersbaar houden. Risico’s vermijden. Het ego-offer is een ‘geinig’ offer. Geinig want, wie heb je in jezelf de leiding gegeven over de beslissing over het ego? Precies, datzelfde ego! En een directeur die bereid is zichzelf overbodig te maken ten dienste van iets anders, dat zie je niet zo vaak. Het ego in je is slim en beweert dat het offer een levensgevaarlijke is. Zou ik ook doen, als het om ‘mij’ ging. ‘Mezelf om zeep helpen, echt niet! Ik ben belangrijk!’ Een hele normale innerlijke dynamiek. En, natuurlijk, helemaal zonder ego ben je geen mens. Het ego vrijmaken van de kuren van zichzelf, dat lijkt de essentie. En die kuren zijn zo slinks en sluw, zo doortrapt. Het is echt lastig om ze soms te doorzien. Ego’s die de baas in spelen in een mens kennen sublieme uitingsvormen. Je kent natuurlijk de zelfverzekerde, opgeblazen variant. Maar er is ook het ego dat zich verschanst achter logisch verstand en je dwingt alles te bewijzen en onderzoeken, voordat je in beweging komt. Een fantastische vertrager en vastzetter van avontuur, van het leven zelf! Maar misschien zijn de slimste ego’s nog wel die je influisteren dat je het niet kunt, het niet waard bent, het allemaal te moeilijk is, het toch niet gaat lukken. Die je je klein doen voelen. Het ego kent dus vele wegen om jou op je plek te houden, zodat je zo risicoloos mogelijk leeft. Met het ontwikkelen van je bewustzijn, kun je ontdekken dat je ego niet in zijn eentje de dienst uitmaakt in jou. Dat er meer is. En dan kan je hem een welverdiende (beperktere!) plek geven in je leven. Veel organisatiestructuren zijn (onbewust) gebouwd om juist het ego in mensen te faciliteren, zowel de zogenaamd ‘machtige’ als de ‘machteloze’. Het is nog een hele kluif om daar liefde toe te laten.

Mensen verwarren liefde makkelijk met ‘lief zijn’. Lief zijn als in; voor anderen zorgen, ze helpen, ze leed besparen. Want ‘mensen zijn wezens die gered moeten worden’, die het zelf niet kunnen. Liefde als ‘zachte aai over de bol van de zwakkeren’. Dat komt omdat de eerste liefde die een mens ervaart er eentje is tussen ouder en kind. En te maken heeft met de natuurlijke afhankelijkheid die in zo’n ouder-kind relatie zit. En om dan later als volwassene, vanuit die ingesleten ervaring de energie van liefde opnieuw te ontdekken? De meesten proberen het niet eens. Volwassen liefde gaat niet over ongelijkheid en afhankelijkheid. Die gaat over je krakkemikkige zelf volledig omarmen, aangaan, en je daar stevig in voelen. Oké zijn met jezelf. Daarin de volle leiding te nemen over jezelf. De essentie van persoonlijk leiderschap. En dan anderen ook zo te behandelen. Mensen om je heen niet te bevestigen in hun slachtofferschap door ze te blijven redden, maar ze uit te nodigen zelf de leiding te nemen over zich zelf. Ze hun lot daarin te gunnen. Dat is de stevige kant van liefde. ‘Lief zijn’ is dan ook een flinke miskenning en onderschatting van liefde. Een zachte heelmeester die stinkende organisatiewonden in stand houdt. Managers delegeren taken aan medewerkers en houden zo controle. Leiders bevestigen collega’s in hun autonomie om dingen zelf te doen.

Liefde is leuk ‘voor erbij’. Alleen als het uitkomt er eventjes gebruik van maken. Om het geheel leuker te maken. Dat is niet waar liefde over gaat. Pas wanneer je er langer in verblijft, gaat het werken. Het als centrum maakt van je handelen. Het is zo’n ding dat je pas gaat snappen wanneer je resoluut en zachtjes … gaat volhouden en steeds verder ontdekken. De brug oversteekt. Het pad van liefde is niet zonder risico en consequenties. En veel mensen schrikken weg, zodra ze voelen welke consequenties het kan hebben. Liefde marginaal houden is een manier om geen verantwoordelijkheid voor jezelf te hoeven nemen.

De toegang tot liefde is een eigen, vrije keus. Je kunt mensen er niet induwen. Geen prijs of dwang helpt. Liefde kun je niet opdringen als een procesafspraak of systeemkeuze. Het enige dat je kan doen is mensen uitnodigen, met vrijheid van keuze. Dat werkt sterker wanneer je het zelf voorleeft. En dat is lastig voor een veranderplan, organisatieontwikkeling, fusie of strategie. Draagvlak níet gegarandeerd! Tegelijkertijd heeft het een magneetwerking. Wanneer je ermee gaat werken ga je voelen dat mensen reageren en dat de zaken sowieso in beweging komen.

Liefde geeft geen garanties. Net zoals de toegang ertoe niet afdwingbaar is, is de uitwerking ervan ook niet te voorzien. Je weet niet wat je losmaakt en wat er gaat gebeuren wanneer je liefde aanboort. Volgende probleem voor de manager. Als je met liefde op pad gaat, weet je dus niet op voorhand of je ‘probleem’ opgelost gaat worden. Liefde is nooit een ‘oplossing’ voor een concreet ‘probleem’. Misschien was dit wel de grote ‘bummer’ de afgelopen decennia in een wereld van prestaties, spreadsheets, planningen, resultaten en doelen. Daar had je natuurlijk niets aan de liefde. Resultaten! Maar nu de wereld op lossere schroeven staat, is het geen argument meer. Nog sterker. Het argument is omgedraaid. Hoe ver kom je vandaag de dag met alleen rationele slimheid en kennis? In een tijd van onvoorspelbaarheid, plotselinge grote bewegingen, op elkaar inwerkende ontwikkelingen die zo uit de bocht vliegen? Cognitie kan het niet meer vatten. Het vraagt ruimte te geven aan voelen, overgave, ontvangen, werken met wat zich aandient, in een rommeligheid waar je losjes mee omgaat. Een tijd zonder garanties vraagt de moed te werken met een kracht die dat ook niet geeft. Want ‘geen garanties’ betekent ook: een zee van nog niet voor te stellen mogelijkheden.

Dit zijn natuurlijk geen makkelijke hordes om te nemen in een mens en organisatie. Overtuigingen die maken dat mensen niet zo nieuwsgierig zijn naar liefde als veranderkracht. En bij ieder vraagstuk, in iedere opdracht, bij iedere begeleiding speelden ze de afgelopen jaren een rol. En bleef ik op dit pad. Wat is dat toch?

7 principes van liefde als veranderkracht

Oké. Tijd voor de verkoopargumenten. Wat heeft de liefde dan dat het een label ‘veranderkracht’ verdient? Waar zit dan die potentie? Hier:

Liefde is voor ieder mens beschikbaar en de toegang is gratis. Liefde vraagt geen dure opleiding, aankoop, of ergens geboren te zijn. Het ontstaat uit niets en is onbeperkt en in overvloed beschikbaar. Het drukt kortom, niet op je begroting en vraagt geen aankoop, plan, voorbereiding of select gezelschap. Voor toegang heb je wel intentie, tijd, aandacht en oefening nodig.

Liefde onthult de essentie van wat er speelt. Direct. Zonder opsmuk of omweg. Wat uit balans is geraakt, niet klopt, wat gezien wil worden maar niet gezien mág worden, wat nodig is. Waar echte behoefte aan is. Liefde maakt het zichtbaar, onthult. Als een trouwe kat, telkens weer, een prooidier op de mat. Voor een ieder om te ontvangen en te hanteren. Liefde ontmaskert en maakt betrokkenen daarin direct kwetsbaar. En roept op verantwoordelijkheid te nemen voor wat er zichtbaar wordt. Je kunt direct met de essentie van zaken werken. En als het wat moeilijk gaat of er tegenwerking is? Dan is liefde sterk, duidelijk, spreekt ze aan, zet dingen op scherp en zet door.

Het is bewegend-creatief-avontuurlijk. Eindeloos. Liefde stroomt en heeft de neiging telkens iets nieuws te willen ervaren. Het is fantasierijk. In die zin is liefde de nieuwsgierige levenslust zelve. De bereidheid om te veranderen. Liefde is veranderingsgezind. Het is de ware bron van elke vorm van vernieuwing. Je hoeft er ‘alleen maar’ op aan te sluiten, stromen doet het uit zichzelf wel. Laat de wensen en ideeën maar komen. Voor liefde is verandering de gewoonste zaak van de wereld, net zoals alles in de buitenwereld voortdurend aan verandering onderhevig is. Dat betekent ook de risico’s leven die er bij horen.

Liefde creëert verbinding. Liefde stroomt zodra het wordt toegelaten. Het stroomt, in jezelf, naar anderen, en andersom. Liefde neigt naar, nodigt uit tot, wil dingen en mensen met elkaar verbinden. Automatisch. Als er ‘verbinding’ gezegd wordt, bedoelen we vaak de liefdevolle variant. Want wie wil zich nou op basis van haat, afwijzing of oordeel verbinden? We zeggen verbinding, we bedoelen de liefdevolle variant. En als de verbinding open staat, kun je werken met de informatie die er via die verbinding zichtbaar wordt en uitgewisseld wordt.

Het is zelf-organiserend. Het laat de onderdelen in het geheel zoeken naar een harmonieuze uitwisseling in voortdurende natuurlijke verandering. Ten gunste van het geheel én het onderdeel. Het laat voelen welke plek, route, rol voor iemand past. In het grotere geheel. Als een eerlijke spiegel, als een verlangend gevoel. En daarnaast zorgt het als het ware voor de gezonde ontwikkeling van het geheel. Als je het hebt over meer gezamenlijk en eigen eigenaarschap op de werkvloer, minder hiërarchisch samenwerken, mensen en teams die samenwerken vanuit hun gelijkwaardige mens-zijn en ieder unieke bijdrage? Dan is dit je ding.

Liefde kent geen voorkeur, geen oordeel. Alles en iedereen doet mee en is volwaardig onderdeel van het geheel. Het is wat het is, en het is oké. Liefde heeft in die zin ‘geen gezicht’. Je kunt het voelen door het bereik dat je hebt, om dat wat er om je heen is en gebeurt, niet uit te sluiten, maar in je hart te sluiten. Dit maakt dat je krachtig kunt kijken en ervaren wat er zich afspeelt in het geheel. En dat je bereid bent om de wereld om je heen te hanteren. In contact en verbinding te blijven.

Liefde heelt. Het is automatisch-reparerend, zelf-helend. En dat ‘staat aan’ zo lang als je het zelf toelaat. Het neigt autonoom naar harmonie en balans, waar dat verloren is geraakt. Het lost op wat troebel is. Voor mensen betekent het dat liefde leidt tot een wens naar persoonlijke ontwikkeling, groei, bewegen richting wie je in wezen bent. Voor processen, organisaties, samenwerkingen en bedrijfsmodellen betekent het dat je op de stroom van liefde beweegt naar gelijkwaardige, levendige uitwisseling en wederkerigheid die voedend werkt. Onderling en met de omgeving, inclusief de aarde.

Je zou dit kunnen lezen als een paar universeel werkende principes, van ‘liefde als veranderkracht’. Is het eenvoudig om hiermee en vanuit te werken? Ja, super eenvoudig! Is het makkelijk? Nee, zeker niet. Want je komt voortdurend van alles tegen dat de neiging heeft je eruit te duwen. Er bij weg te gaan. Daar zit de uitdaging. Maar dat zegt niets over de inherente veranderkracht van de liefde zelf.

Liefde heeft in essentie, ten diepste, geen eigen gezicht. Daarom is er ook zoveel over geschreven, dwars door alle culturen en tijden heen. Je kunt het niet vastpakken, vastpinnen. Maar je kunt het voelen. En juist door er vanuit te werken gééf je het een gezicht. Krijgt het kleur, vorm en inhoud, waarin die grondtoon doorklinkt. Iedereen doet dat op een eigen unieke manier. In de afgelopen jaren heb ik heel veel mensen dit zien ontdekken en uitproberen.

Hoe werkt liefde als veranderkracht in de praktijk?

Principes zijn universeel. Dat maakt principes anders dan normen of waarden. Normen of waarden kun je voor of tegen zijn. Met principes kan dat niet. Die zijn verbonden aan de onderliggende natuurlijke werking van iets. Die zijn wat ze zijn. Wanneer mensen in organisaties de principes van liefde voelen, begrijpen en hanteren als organisatie- of veranderkracht, zou je het volgende kunnen zien:

Vertrouwen boven angst

het onbekende, onzekere, avontuurlijke en imperfecte: het hoort erbij, werk ermee
het eigen ego heeft te sneuvelen, zonder dat geen groei
‘leuk’ en ‘niet leuk’ beide omarmen: in het klein en in het groot
gedrag veranderen vanuit de onderliggende intenties

Acteren in plaats van reageren

altijd een ‘oog in de storm’ creëren: ruim tijd voor (zelf)reflectie en ontwikkeling
lange termijn gaat voor korte termijn: empathie hebben maar niet zwichten voor het dagelijks drama
‘eenvoud’ en ‘minder’ is vaak het meest effectief, in deze tijd van overvloed en overcomplexiteit
als het spannend wordt, dan zit je goed: doorgaan, verduren, laten smelten
bewust gebruik maken van het tweetal ‘doen’ en ‘laten gebeuren’

Met alle kleuren die je hebt, vol in het hier en nu

de verlangens en het kompas van ieders hart als richtsnoer: mens boven zaak
voelen en denken werken volwaardig samen, en je bent synchroon met jezelf
intuïtie als bewuste informatiebron
met je unieke eigen persoonlijkheid en verantwoordelijkheid vol in het hier en nu
mild en stevig naar jezelf en anderen

(zelf)heling door geven en ontvangen in harmonie

verbinden als essentie: een open en transparante relatie met jezelf en de wereld om je heen
wat bij jezelf uit balans is (je dark sides) en in de wereld uit balans, daar start verandering
een doorgaand en vrij geven en ontvangen; aan jezelf en in relatie tot anderen en de wereld/aarde, met begrip en respect voor natuurlijke grenzen
relatiestructuren (zoals organisaties, netwerken, contracten of andere systemen) die mensen tot slachtoffer/dader-dynamiek uitnodigen: omvormen

Geen uitputtende lijst. Werk in uitvoering. Wat mij betreft wel de key ingrediënten voor een weg uit/door de crises van deze tijd.

Anno nu vier ik dus een feestje. Want wat er nu gaande is, lijkt één grote uitnodiging. Om liefde ruim baan te geven als veranderkracht, ook in organisaties.